GLP-1 medicijnen zijn de afgelopen jaren uitgegroeid tot een van de meest besproken geneesmiddelenklassen in de geneeskunde. Wat begon als een behandeling voor type 2 diabetes, is inmiddels een breed inzetbare therapie geworden voor gewichtsbeheersing, hart- en vaatziekten en mogelijk nog veel meer aandoeningen. In dit overzicht bespreken we de werking van GLP-1 agonisten, alle beschikbare middelen op de Nederlandse markt, de onderlinge verschillen en wat er momenteel in de pijplijn zit.
Hoe de GLP-1 werking het lichaam beïnvloedt
GLP-1 staat voor glucagon-like peptide-1, een hormoon dat van nature wordt aangemaakt in de darmwand — specifiek in de L-cellen van het ileum en de dikke darm. Dit hormoon komt vrij na een maaltijd en vervult verschillende rollen tegelijk.
De glp-1 werking berust op drie gelijktijdige mechanismen. De alvleesklier produceert meer insuline wanneer de bloedsuikerspiegel stijgt, terwijl tegelijkertijd de glucagonafgifte wordt geremd. Dat dubbele effect zorgt voor een stabielere bloedglucoseregulatie dan oudere diabetesmedicatie ooit kon bereiken. Bovendien vertraagt GLP-1 de maaglediging, waardoor glucose geleidelijker in de bloedbaan terechtkomt.
Het derde mechanisme is misschien wel het meest ingrijpende: GLP-1 beïnvloedt hongersignalen in de hersenen. Receptoren in de hypothalamus en de hersenstam reageren op GLP-1 door een vroeger verzadigingsgevoel te geven en de eetlust te verminderen. Dit verklaart waarom mensen die GLP-1 medicijnen gebruiken gemiddeld 8 tot 22 procent van hun lichaamsgewicht verliezen — afhankelijk van het specifieke middel en de dosis.
Het natuurlijke GLP-1 hormoon heeft een halfwaardetijd van slechts 1 tot 2 minuten, omdat het snel wordt afgebroken door het enzym DPP-4. Farmaceutisch ontwikkelde GLP-1 agonisten zijn zo ontworpen dat ze resistent zijn tegen deze afbraak, waardoor ze uren tot weken actief blijven.
De volledige GLP-1 lijst: goedgekeurde medicijnen in Nederland
De glp-1 lijst die momenteel beschikbaar is, omvat middelen met aanzienlijke onderlinge verschillen in werkingsduur, toedieningswijze en goedgekeurde indicaties.
| Werkzame stof | Merknaam | Toediening | Frequentie | Indicatie |
| Liraglutide | Victoza / Saxenda | Injectie | Dagelijks | T2D / Obesitas |
| Semaglutide | Ozempic / Wegovy / Rybelsus | Injectie of oraal | Wekelijks / Dagelijks | T2D / Obesitas |
| Dulaglutide | Trulicity | Injectie | Wekelijks | T2D |
| Exenatide | Byetta / Bydureon | Injectie | 2x daags / Wekelijks | T2D |
| Tirzepatide | Mounjaro / Zepbound | Injectie | Wekelijks | T2D / Obesitas |
Liraglutide: het startpunt van een revolutie
Liraglutide, ontwikkeld door Novo Nordisk, was de eerste GLP-1 agonist die brede klinische erkenning kreeg. Als Victoza is het goedgekeurd voor type 2 diabetes, als Saxenda voor gewichtsbeheersing bij een BMI van 30 of hoger. Klinische studies toonden een gemiddeld gewichtsverlies van circa 8 procent na een jaar, bij dagelijkse injectie van maximaal 3 mg.
De dagelijkse toediening is voor veel patiënten een drempel. Desondanks blijft liraglutide relevant als startoptie wanneer wekelijkse injecties om medische of praktische redenen niet de voorkeur hebben.
Semaglutide: het meest voorgeschreven GLP-1 middel
Semaglutide is momenteel het meest voorgeschreven GLP-1 middel wereldwijd en in Nederland. Het bestaat in drie vormen: Ozempic (wekelijkse injectie, goedgekeurd voor T2D), Wegovy (wekelijkse injectie in hogere dosis, voor obesitas) en Rybelsus (dagelijkse orale tablet voor T2D).
De beschikbaarheid van semaglutide is echter al jaren een knelpunt. Door de explosieve vraag kampt Nederland regelmatig met tekorten aan Ozempic, wat de interesse in ozempic alternatieven aanwakkert.
Semaglutide bijwerkingen en wat patiënten kunnen verwachten
Bij elk middel uit de GLP-1 klasse treden bijwerkingen op, maar de semaglutide bijwerkingen zijn het meest gedocumenteerd vanwege de brede toepassing.
De meest voorkomende klachten zijn gastro-intestinaal van aard:
Ernstigere bijwerkingen zijn zeldzaam maar vereisen medische aandacht. Pancreatitis is gerapporteerd in een klein percentage van de gebruikers — minder dan 1 procent. Mensen met een persoonlijke of familiegeschiedenis van medullair schildkliercarcinoom of MEN2-syndroom mogen geen GLP-1 agonisten gebruiken, omdat dieronderzoek een verhoogd risico op schildkliertumoren liet zien bij hoge doses; bij mensen is dit verband nog niet aangetoond, maar de voorzorgsmaatregel geldt wel.
Nierklachten door uitdroging zijn een aandachtspunt bij ernstige gastro-intestinale bijwerkingen, met name als braken langdurig aanhoudt. Een behandelend arts of apotheker moet altijd op de hoogte zijn van overige medicatie, omdat GLP-1 middelen de opname van oraal ingenomen geneesmiddelen kunnen vertragen.
Tirzepatide in Nederland: een dubbelwerkend mechanisme
Tirzepatide nederland is steeds vaker het onderwerp van gesprek in huisartsenpraktijken en obesitasklinieken. Dit middel, ontwikkeld door Eli Lilly onder de merknamen Mounjaro (T2D) en Zepbound (obesitas), werkt anders dan klassieke GLP-1 agonisten.
Tirzepatide is een zogeheten tweelincretime-agonist: het activeert zowel de GLP-1 receptor als de GIP-receptor (glucose-dependent insulinotropic polypeptide). GIP is een ander darmhormoon dat de insulineafgifte stimuleert en mogelijk ook vetweefsel beïnvloedt. Door beide receptoren tegelijk te activeren, bereikt tirzepatide een effect dat groter is dan de som van de delen.
Klinische resultaten uit de SURMOUNT-1 studie (2022) lieten een gemiddeld gewichtsverlies zien van 20,9 procent bij de hoogste dosis (15 mg wekelijks) bij mensen met obesitas zonder diabetes, na 72 weken behandeling. Ter vergelijking: semaglutide 2,4 mg bereikte in de STEP-1 studie gemiddeld 14,9 procent gewichtsverlies na 68 weken.
In Nederland is Mounjaro sinds 2023 beschikbaar voor type 2 diabetes. Zepbound, de obesitasvariant, was medio 2024 nog niet overal vergoedbaar, wat de toegankelijkheid beperkt. Het bijwerkingsprofiel van tirzepatide is vergelijkbaar met dat van semaglutide — misselijkheid en gastro-intestinale klachten domineren — maar de intensiteit verschilt per persoon en per opbouwschema.
Ozempic alternatieven en de keuze tussen beschikbare middelen
De aanhoudende tekorten aan semaglutide hebben de zoektocht naar ozempic alternatieven versneld. Voor zorgverleners en patiënten is het relevant om te begrijpen welke middelen functioneel vergelijkbaar zijn en waar de echte verschillen zitten.
Dulaglutide (Trulicity) is een volwaardig wekelijks alternatief voor de diabetesbehandeling. Het heeft een iets lager gewichtsverliespotentieel dan semaglutide — klinische studies tonen gemiddeld 3 tot 5 procent lichaamsgewicht — maar het is goed verdragen en heeft een stabiel leveringsprofiel in Nederland.
Exenatide is het oudste middel in de klasse en daarmee ook het minst krachtige. Byetta (twee keer daags) wordt nauwelijks meer voorgeschreven vanwege de intensieve dosering. Bydureon (wekelijks verlengd-vrijgave) is nog beschikbaar maar verliest terrein ten opzichte van nieuwere generaties.
Bij de keuze tussen middelen spelen meerdere factoren een rol:
Rybelsus, de orale semaglutide, biedt een naaldvrij alternatief maar vereist strikte innamecondities: nuchter innemen, minstens 30 minuten wachten voor eten of drinken, en geen andere medicatie gelijktijdig.
Wat er nog aankomt: nieuwe GLP-1 medicijnen in ontwikkeling
De GLP-1 klasse staat niet stil. Verschillende middelenreeksen bevinden zich in gevorderde klinische fasen en kunnen de komende jaren de glp-1 lijst uitbreiden.
Cagrilintide gecombineerd met semaglutide (CagriSema) is een veelbesproken combinatie die amyline-receptor activering toevoegt aan GLP-1 werking. Vroege fase-3-data (2023–2024) suggereren gewichtsverliezen van meer dan 25 procent — een significante stap als deze resultaten zich bevestigen in grotere populaties.
Orforglipron is een volledig oraal, niet-peptide GLP-1 agonist in ontwikkeling bij Eli Lilly. Anders dan Rybelsus vereist het geen speciale innamecondities, wat de gebruiksvriendelijkheid aanzienlijk verbetert. Fase-3-resultaten worden verwacht rond 2025–2026.
Retatrutide, een drievoudige agonist (GLP-1, GIP en glucagon), liet in fase-2-onderzoek een gemiddeld gewichtsverlies zien van 24,2 procent na 48 weken. De glucagoncomponent verhoogt het energieverbruik, wat een aanvullend mechanisme biedt naast de eetlustremming.
De toenemende diversiteit aan GLP-1 medicijnen maakt geïndividualiseerde behandeling steeds realistischer. Wat werkt voor een patiënt met cardiovasculaire comorbiditeit en insulineresistentie, hoeft niet het beste te zijn voor iemand die primair gewichtsverlies nastreeft zonder diabetes. Een zorgvuldige afweging met een arts of diabetoloog blijft onmisbaar — niet alleen bij de start, maar ook bij het beoordelen van het effect na 12 tot 16 weken, het standaard evaluatiemoment in de meeste richtlijnen.
